Historia Taiji
Powstanie Tai Ji
Termin Tai Ji oznacza system walki, dzielący się na wiele
stylów. Co do jego powstania istnieją spory - przypisują go sobie
mieszkańcy dwu miejscowości, leżących w prowincji
Henan*
(Honan) w północnych Chinach. Są to
Chenjiagou* i
Zhaobao*.
Wedle ustnych przekazów, w tej drugiej uprawiano już w XVII wieku styl
walki, zwany 'neijia' ("Wewnętrzny styl", "Wewnętrzna rodzina"),
powołujący się na mitycznego ascetę taoistycznego,
Zhang Shanfenga. Ćwiczenia
te polegały na wolnych, delikatnych ruchach, wykorzystujących
'chan si gong' ("Umiejętność
rozwijania jedwabnego kokonu"). Miał on jednak także ruchy szybkie,
które przetrwały w nim do dziś, a jego mistrzowie znani byli
z niezwykłej siły i szybkości. Pierwszym mieszkańcem Zhaobao, który
go uprawiał, był
Jiang Fa,
jeden z generałów Li Zichenga, przywódcy buntowników przeciw dynastii
Ming w połowie XVII wieku. W trakcie walk miał zostać wzięty do niewoli
przez procesarską milicję hrabstwa Wen w Henanie, dowodzoną przez
Chen Wangtinga,
przywódcę żyjącej w Chenjiagou rodziny Chen, znanego z umiejętności
w 'paocui' ("Uderzenia jak wystrzał") - formy stworzonej w XVI wieku
przez generała
Ji Qiguanga.
Po zajęciu Chin przez Mandżurów, opanowany przygnębieniem Chen
Wangting wycofał się do swej wioski, lecząc depresję za pomocą
ćwiczeń 'daoyin'. W okresie tym połączył nauki Jiang Fa
z 'paocui' i 'daoyin', tworząc to, czego dziś uczymy się pod nazwą
Tai-Chi Chuan. Chen Wangting jest też pierwszą osobą, której istnienie
potwierdzają dokumenty z epoki. Jest też autorem jedynych dotrwałych
do naszych czasów zapisków, dzięki którym możemy stwierdzić, że styl
Tai-Chi Chuan już wtedy istniał. Wszelkie wcześniejsze przekazy mają
wartość legendy.
Spór o palmę pierwszeństwa jest o tyle trudny do rozstrzygnięcia, że na
przełomie XVIII i XIX wieku do Zhaobao trafił
Chen Qingping
i po dodatkowej nauce u mistrza
Zhang Yana został
nauczycielem wielu mistrzów z tej linii przekazu, tak więc większość
stylów z Zhaobao powstała pod wpływem sztuki walki z Chenjiagou.
Czystą postać reprezentuje ponoć tylko styl
Wudang Zhaobao Sanheyi,
kontynuowany przez spadkobierców Zhang Yana.
Style Tai Ji Chuan
Pozostałością po pierwotnym stylu, uprawianym przez
Jiang Fa, jest
przekazywany przez spadkobierców mistrza
Zhang Yana styl
Wudang Zhaobao Sanheyi.
Pozostałe z uprawianych w Zhaobao stylów rozwinęły się pod wpływem nauczania
Chen Qingpinga
i mają więcej lub mniej wspólnego ze stylem
Chen.
Z tej gałęzi stylów wewnętrznych najstarszy jest właśnie styl
Chen, założony przez
Chen Wangtinga
w drugiej poł. XVII w. Z czasem podzielił się na odmiany Starą
laojia i Nową
xinjia.
Jego obecnym spadkobiercą jest
Chen Xiaowang.
W poł. XIX w. mistrz
Chen Changxing
podjął się nauczania służącego we wsi jako parobek
Yang Luchana,
który osiedlił się w Pekinie i zapoczątkował styl
Yang. Przez trzy
pierwsze pokolenia nie różnił się on zbytnio od swego pierwowzoru.
Zdecydowane zmiany wprowadził
Yang Chengfu,
od którego czasów style są do siebie mało podobne, tym bardziej, że ze
względu na brak spadkobiercy, pilnującego spoistości stylu, każdy ze
znanych instruktorów tworzy własne odmiany.
Pod koniec XIX w. dochodzi do osiedlenia się
Chen Qingpinga
w Zhaobao i jego nauki u mistrza
Zhang Yana.
Powstaje wtedy odmiana
xiao jia stylu Chen,
a uczniowie Chen Qingpinga zakładają osobne style:
Wu Yuxiang styl
Wu,
He Zhaoyuan
styl He, zwany też 'daili',
Li Jingyan
styl Tengpeng, zwany 'hulei', a
Niu Fahu
styl Lingluo. Od następnego pokolenia styl Wu Yuxianga zwany jest
też Hao, od nazwiska jednego ze spadkobierców
Hao Weizhenga.
W tym samym czasie naukę u starszego z synów Yang Luchana
Banhou
podejmuje oficer mandżurskiej straży dworu cesarskiego,
Quan You,
którego syn, po zmianie nazwiska na chińskie po upadku
cesarstwa (początek XX w.) zakłada własny styl, od nazwiska
Wu Jianquan
zwany stylem Wu, którą
to nazwę wymawia się jednak i pisze inaczej, niż poprzedniego stylu Wu.
W okresie między wojnami światowymi słynny mistrz 'xing yi quan'
i 'ba gua zhang',
Sun Lutang
podjął naukę u Hao Weizhenga, po czym stworzył ostatni z powszechnie
uznanych stylów Tai-Chi, Sun.
Nie jest to jednak koniec rozwoju Tai-Chi Chuan. W okresie
międzywojennym w szanghajskim instytucie ChinWu podjęto starania
stworzenia uproszczonych i usystematyzowanych ćwiczeń formalnych,
opartych na tradycyjnych sztukach walki, mających zastąpić europejskie
sporty w programach wychowania fizycznego szkół, zwł. średnich
i wyższych. Obok ćwiczeń, zwanych 'zhang zhuan' ('długie ramię')
powstała wtedy i 24-ruchowa, syntetyczna forma Tai-Chi Chuan, oparta
głównie o techniki najpopularniejszego wtedy stylu Yang, lecz
w zależności od nauczającego ją instruktora, upodabniająca się
niekiedy do stylu Wu Jianquana.
Prace te były kontynuowane po przejęciu władzy przez komunistów,
w ramach stworzonej przez nich organizacji Wushu i prowadzonych
przez nią badawczych instytutów. Powstały syntetyczne formy,
z których najbardziej znana jest 48-ruchowa. Z uwagi jednak na to,
że program nauczania 'wushu' zapewnić miał małą skuteczność uprawianych
technik (by zapewnić przewagę służb bezpieczeństwa nad cywilami,
uprawiającymi sztuki walki), formy te (wraz z popularyzowaną
przez instruktorów 'wushu' formą 24-ruchową) nie zapewniają
prawidłowych postaw i poważnego zwiększenia energii wewnętrznej -
głównej broni Tai-Chi Chuanu. Były wypadki, kiedy trening nowo
utworzonych ćwiczeń formalnych (forma 64-ruchowa, popularyzowana
w USA przez mistrzynię Bow Sim Mark) został zakazany, gdyż forma
ta okazała się nazbyt skuteczna.
Zdarza się też, że bardziej znani instruktorzy, zwłaszcza w Chinach,
usiłują na podstawie znanych stylów Tai-Chi tworzyć własne.
Do najbardziej znanych przykładów należy utworzenie przez eksperta
'ba gua zhang', mistrza Fu, własnego stylu, opartego o styl Chen,
w którym jednak wszystkie ruchy wykonuje się zarówno w prawą, jak
i lewą stronę.
*Henan - Nazwa ta
dosłownie oznacza "na południe od rzeki He (Huanghe, tzn. Rzeki Żółtej)
*Chenjiagou -
"Wyschniete koryto rzeki rodziny Chen"; rzeka, przepływąjaca przez
wioskę wyschła po wielkiej katastrofie, jaką była zmiana koryta
Huanghe (Rzeki Żołtej); dawniej wpadała do morza po południowej
stronie półwyspu Shandong, teraz po północnej.
*Zhaobao - nazwa ta
oznacza "Fortecę państwa Zhao".
copyright © Jaromir Śniegowski
Polskie Towarzystwo Rozwoju Chen Taiji Quan
Oficjalna strona Towarzystwa: www.chen.org.pl,
e-mail: chen@chen.org.pl
Treść: Jaromir Śniegowski, Wykonanie strony: Tadeusz Jasienski