Historia Taiji





Powstanie Tai Ji

Termin Tai Ji oznacza system walki, dzielący się na wiele stylów. Co do jego powstania istnieją spory - przypisują go sobie mieszkańcy dwu miejscowości, leżących w prowincji Henan* (Honan) w północnych Chinach. Są to Chenjiagou* i Zhaobao*.

Wedle ustnych przekazów, w tej drugiej uprawiano już w XVII wieku styl walki, zwany 'neijia' ("Wewnętrzny styl", "Wewnętrzna rodzina"), powołujący się na mitycznego ascetę taoistycznego, Zhang Shanfenga. Ćwiczenia te polegały na wolnych, delikatnych ruchach, wykorzystujących 'chan si gong' ("Umiejętność rozwijania jedwabnego kokonu"). Miał on jednak także ruchy szybkie, które przetrwały w nim do dziś, a jego mistrzowie znani byli z niezwykłej siły i szybkości. Pierwszym mieszkańcem Zhaobao, który go uprawiał, był Jiang Fa, jeden z generałów Li Zichenga, przywódcy buntowników przeciw dynastii Ming w połowie XVII wieku. W trakcie walk miał zostać wzięty do niewoli przez procesarską milicję hrabstwa Wen w Henanie, dowodzoną przez Chen Wangtinga, przywódcę żyjącej w Chenjiagou rodziny Chen, znanego z umiejętności w 'paocui' ("Uderzenia jak wystrzał") - formy stworzonej w XVI wieku przez generała Ji Qiguanga. Po zajęciu Chin przez Mandżurów, opanowany przygnębieniem Chen Wangting wycofał się do swej wioski, lecząc depresję za pomocą ćwiczeń 'daoyin'. W okresie tym połączył nauki Jiang Fa z 'paocui' i 'daoyin', tworząc to, czego dziś uczymy się pod nazwą Tai-Chi Chuan. Chen Wangting jest też pierwszą osobą, której istnienie potwierdzają dokumenty z epoki. Jest też autorem jedynych dotrwałych do naszych czasów zapisków, dzięki którym możemy stwierdzić, że styl Tai-Chi Chuan już wtedy istniał. Wszelkie wcześniejsze przekazy mają wartość legendy.

Spór o palmę pierwszeństwa jest o tyle trudny do rozstrzygnięcia, że na przełomie XVIII i XIX wieku do Zhaobao trafił Chen Qingping i po dodatkowej nauce u mistrza Zhang Yana został nauczycielem wielu mistrzów z tej linii przekazu, tak więc większość stylów z Zhaobao powstała pod wpływem sztuki walki z Chenjiagou. Czystą postać reprezentuje ponoć tylko styl Wudang Zhaobao Sanheyi, kontynuowany przez spadkobierców Zhang Yana.

Style Tai Ji Chuan

Pozostałością po pierwotnym stylu, uprawianym przez Jiang Fa, jest przekazywany przez spadkobierców mistrza Zhang Yana styl Wudang Zhaobao Sanheyi. Pozostałe z uprawianych w Zhaobao stylów rozwinęły się pod wpływem nauczania Chen Qingpinga i mają więcej lub mniej wspólnego ze stylem Chen.

Z tej gałęzi stylów wewnętrznych najstarszy jest właśnie styl Chen, założony przez Chen Wangtinga w drugiej poł. XVII w. Z czasem podzielił się na odmiany Starą laojia i Nową xinjia. Jego obecnym spadkobiercą jest Chen Xiaowang.

W poł. XIX w. mistrz Chen Changxing podjął się nauczania służącego we wsi jako parobek Yang Luchana, który osiedlił się w Pekinie i zapoczątkował styl Yang. Przez trzy pierwsze pokolenia nie różnił się on zbytnio od swego pierwowzoru. Zdecydowane zmiany wprowadził Yang Chengfu, od którego czasów style są do siebie mało podobne, tym bardziej, że ze względu na brak spadkobiercy, pilnującego spoistości stylu, każdy ze znanych instruktorów tworzy własne odmiany.

Pod koniec XIX w. dochodzi do osiedlenia się Chen Qingpinga w Zhaobao i jego nauki u mistrza Zhang Yana. Powstaje wtedy odmiana xiao jia stylu Chen, a uczniowie Chen Qingpinga zakładają osobne style: Wu Yuxiang styl Wu, He Zhaoyuan styl He, zwany też 'daili', Li Jingyan styl Tengpeng, zwany 'hulei', a Niu Fahu styl Lingluo. Od następnego pokolenia styl Wu Yuxianga zwany jest też Hao, od nazwiska jednego ze spadkobierców Hao Weizhenga.

W tym samym czasie naukę u starszego z synów Yang Luchana Banhou podejmuje oficer mandżurskiej straży dworu cesarskiego, Quan You, którego syn, po zmianie nazwiska na chińskie po upadku cesarstwa (początek XX w.) zakłada własny styl, od nazwiska Wu Jianquan zwany stylem Wu, którą to nazwę wymawia się jednak i pisze inaczej, niż poprzedniego stylu Wu.

W okresie między wojnami światowymi słynny mistrz 'xing yi quan' i 'ba gua zhang', Sun Lutang podjął naukę u Hao Weizhenga, po czym stworzył ostatni z powszechnie uznanych stylów Tai-Chi, Sun.

Nie jest to jednak koniec rozwoju Tai-Chi Chuan. W okresie międzywojennym w szanghajskim instytucie ChinWu podjęto starania stworzenia uproszczonych i usystematyzowanych ćwiczeń formalnych, opartych na tradycyjnych sztukach walki, mających zastąpić europejskie sporty w programach wychowania fizycznego szkół, zwł. średnich i wyższych. Obok ćwiczeń, zwanych 'zhang zhuan' ('długie ramię') powstała wtedy i 24-ruchowa, syntetyczna forma Tai-Chi Chuan, oparta głównie o techniki najpopularniejszego wtedy stylu Yang, lecz w zależności od nauczającego ją instruktora, upodabniająca się niekiedy do stylu Wu Jianquana.

Prace te były kontynuowane po przejęciu władzy przez komunistów, w ramach stworzonej przez nich organizacji Wushu i prowadzonych przez nią badawczych instytutów. Powstały syntetyczne formy, z których najbardziej znana jest 48-ruchowa. Z uwagi jednak na to, że program nauczania 'wushu' zapewnić miał małą skuteczność uprawianych technik (by zapewnić przewagę służb bezpieczeństwa nad cywilami, uprawiającymi sztuki walki), formy te (wraz z popularyzowaną przez instruktorów 'wushu' formą 24-ruchową) nie zapewniają prawidłowych postaw i poważnego zwiększenia energii wewnętrznej - głównej broni Tai-Chi Chuanu. Były wypadki, kiedy trening nowo utworzonych ćwiczeń formalnych (forma 64-ruchowa, popularyzowana w USA przez mistrzynię Bow Sim Mark) został zakazany, gdyż forma ta okazała się nazbyt skuteczna.

Zdarza się też, że bardziej znani instruktorzy, zwłaszcza w Chinach, usiłują na podstawie znanych stylów Tai-Chi tworzyć własne. Do najbardziej znanych przykładów należy utworzenie przez eksperta 'ba gua zhang', mistrza Fu, własnego stylu, opartego o styl Chen, w którym jednak wszystkie ruchy wykonuje się zarówno w prawą, jak i lewą stronę.



*Henan - Nazwa ta dosłownie oznacza "na południe od rzeki He (Huanghe, tzn. Rzeki Żółtej)

*Chenjiagou - "Wyschniete koryto rzeki rodziny Chen"; rzeka, przepływąjaca przez wioskę wyschła po wielkiej katastrofie, jaką była zmiana koryta Huanghe (Rzeki Żołtej); dawniej wpadała do morza po południowej stronie półwyspu Shandong, teraz po północnej.

*Zhaobao - nazwa ta oznacza "Fortecę państwa Zhao".



copyright © Jaromir Śniegowski
Polskie Towarzystwo Rozwoju Chen Taiji Quan
Oficjalna strona Towarzystwa: www.chen.org.pl,  e-mail: chen@chen.org.pl
Treść: Jaromir ŚniegowskiWykonanie stronyTadeusz Jasienski