RAZ YIN, RAZ YANG, OTO DAO

Koncepcja yin/yang jest dla nas trudna do zrozumienia, gdyż jest całkiem odmienna od innych dualizmów, typu zło/dobro, duchowy/materialny i podobnych. Nie ma charakteru religijnego (nie czci się niczego, nie rozstrzga co sprawiło, że jest, jak jest) ani moralnego (nie rozstrzyga co jest dobre lub złe). Nie jest teorią naukową, gdyż twierdzenia jej są zbyt ogólne, by ich dowodzić metodami nauki. W uproszczeniu, twierdzi ona, że rzeczywistość budują dwa czynniki, yin i yang, a brak równowagi między nimi prowadzi do destrukcji. Ideę tej zmiennej w czasie równowagi przedstawia się za pomocą diagramu, zwanego Taijitu lub "Kołem taiji". Według tej teorii nic nie jest tylko yin ani zawsze yin. Stosunki te zmieniają się w zależności od sytuacji i czasu. Dla lepszej orientacji podaję też listę przykładów tego, co jest yin i yang.

Swoim zwolennikom koncepcja ta służy do orientacji w świecie i jako pomoc w skutecznym działaniu. Dostosowanie się do niej zapewnić ma oszczędność sił i zawsze mocną pozycję w konfrontacji z innymi.

Nas najbardziej interesuje zastosowanie jej w sztukach walki. Równowaga między czynnikami przejawia się inaczej na poziomie stosunków między walczącymi ludźmi, inaczej na poziomie ciała i jego kończyn. W dwu ostatnich wypadkach znacząca jest też para terminów puste/pełne, za pomocą których precyzujemy, jak yin/yang się w ich wypadku przejawia. Na koniec opisane przez tę parę terminów stosunki istnieją również między myślą a działaniem. Poznanie ich i opanowanie umożliwia kontrolę postawy przeciwnika. Jeśli teoria ta wydaje Ci się interesująca, czytaj dalej... Lub kliknij któryś z odnośników.


Legenda

...Na początku był Chaos (stan Wu-chi). Gdy trwał w bezruchu, to co ciemne, ciężkie i bierne opadło w dół, i tak powstała kwadratowa ziemia. Gdy to, co lekkie, jasne i aktywne uniosło się w górę, powstało okrągłe niebo. Niebo i ziemia, współpracując ze sobą, stworzyły dziesięć tysięcy rzeczy...

Chińska moneta Ciemne, ciężkie i bierne - to yin, a więc gleba i woda; jasne, aktywne i lekkie to yang, a więc powietrze, przestrzeń, promieniowanie. Yin to Ziemia, yang to Niebo. Yin to kula ziemska, yang to atmosfera i przestrzeń kosmiczna.
(Nawiasem mówiąc, czy pomysł ten nie przypomina czegoś znanego? Na przykład wyobrażeń na temat kształtowania się kuli ziemskiej z obłoku materii?)

Niebo symbolizuje okrąg, gdyż horyzont jest okrągły. Ziemię oznacza się kwadratem, gdyż podzielona jest na czworokątne pola. Wszystko, co istnieje, istnieje dzięki ich współpracy, a więc kwadrat wpisany w koło jest znakiem całego układu, a istniejącej rzeczywistości - przestrzeń pomiędzy kołem a kwadratem. Stąd kształt chińskich monet, który obrazować ma życzenie trwania i tworzenia, a nie końca i niszczenia.


Yin / Yang

Ideogram Yin Yin to to, co tworzy ziemię i wodę. Można spotkać tłumaczenia tego terminu na języki europejskie jako "negatywny", tak jak yang jest "pozytywny". Z tego względu nieuki utożsamiają czasem yin ze złem, lub z przyziemną materią, w przeciwieństwie do dobrego, "duchowego" yang. Dla znawcy pomysł, że płodna ziemia miałaby być złem jest dziwaczny. Podczas wykonywania kroku jedna noga jest yin a druga yang i na odwrót. Czy to oznacza, że jedna jest zła, a druga dobra? Albo jedna "duchowa", a druga "fizyczna"? Mówi się także, że yin jest bierne. Jednak to ziemia i woda tworzą wszystko co żyje i rośnie, oraz zawierają w sobie przydatne minerały. W rzeczywistości to yin jest budowniczym i wykonawcą. Mówi się także, że yin jest kobiece. Jednak robotnicy, wykonujący coś według projektu zdolnej projektantki są wobec niej yin, co nie świadczy ani o ich płci, ani preferencjach seksualnych. W łóżku lub restauracji będą odgrywali rolę yang bez żadnego uszczerbku. Dla yin charakterystyczna jest wilgoć, masywność, ciężar i ruch odśrodkowy, a także miękkość. Yin jest zimne.

Ideogram Yang Yang tworzy niebo - to znaczy atmosferę, chmury i wiatr, światło słońca i gwiazd. Jest więc jasne, lotne, ruchliwe i aktywne. Powietrze nazbyt jest lotne, by coś realnie wykonać. Yang jest wiecznym projektantem i wzorcem dla tego, co tworzy zapłodniona deszczem i zainspirowana regularnością zjawisk niebiańskich ziemia. Działa niejako przykładem, tak jak to się działo w starożytnych Chinach, gdy powinnością władcy było poprawne spełnianie rytualnych obowiązków i trzymanie się ściśle etykiety. Uniemożliwiało mu to działanie, w którym zastępowali go urzędnicy i generałowie, będący wobec niego yin. Dla yang charakterystyczna jest suchość, zwięzłość, twardość i ruch dośrodkowy. Yang jest gorące.

Ideogram tai-chi Równowaga yin/yang nie polega na tym, że trwają w klinczu, gdyż życie to ruch. Bez przerwy wymieniają one energię i zamieniają się rolami. Raz przewagę ma yin, raz yang, co w dłuższym okresie zawsze wychodzi na to samo. Ten stan dynamicznej równowagi w czasie, równowagi podstawowej, bo dzięki niej wszystko istnieje, nazywa się Wielką Równowagą, czyli taiji (Tai-Chi). Najstarsza definicja tego procesu brzmi ...raz yin, raz yang - oto taiji. Wszystko, co trwa, trwa dzięki ich współpracy, a jej dynamiczny charakter powoduje, że Zmiana jest nieodłączną częścią trwania, nawet pozornie najbardziej trwałych elementów. Jeśli coś by się nie zmieniało, znaczyłoby to, że tworzone jest tylko przez niebo, albo tylko przez ziemię - a to jest przecież niemożliwe. Energia może płynąć tylko od jednego do drugiego. Ani yin, ani yang nie mogą wymieniać energii same ze sobą. Miałaby zataczać pętlę, jak bumerang? Dlatego brak zmiany oznacza bliskość śmierci i rozpadu.

Rozpad i śmierć nie są jednak ostateczne. Te same siły, które tworzyły drzewo czy człowieka trwają cały czas i w innej konfiguracji tworzą coś innego. W rzeczywistości po paru latach w organizmie nie ma już ani jednego atomu, który go tworzył. Wszystkie wymienił z otoczeniem. Także po śmierci materia i energia trwają, w innych kombinacjach tworząc drzewo, muchę i psa...

Nie umrę, nie odejdę nigdzie
Lecz nie pytaj mnie o nic, nic ci nie odpowiem.

Diagram Taiji Ustawiczną przemianę yin w yang i odwrotnie obrazuje diagram, zwany taijitu, umieszczony obok. Koło, oznaczające całość, podzielone jest na część czarną yin i białą yang. Esowata linia, dzieląca obie połowy symbolizuje wieczny ruch i zamianę miejscami obu elementów.

Nie ma więc nic, co byłoby tylko yin ani tylko yang, gdyż to co istnieje - przedmiot, organizm, informacja, myśl i emocja - jest tworzone jednocześnie przez yin i yang. Dlaczego więc określamy tak realne przedmioty? Przecież zarówno dziecko (yin), jak i starzec (yang) tworzeni są co chwila od nowa przez oba te elementy? No, ale dziecko tworzone jest w większym stopniu przez energięiyin, unoszącą się od ziemi do nieba (przecież rośnie), a starzec przez energię yang, płynącą od nieba do ziemi (pochyla się - i myśli - jeśli ma szczęście, to nie o tym, że jest stary). Starzec jest więc bardziej yang od dziecka, a ono bardziej yin od niego. Wobec tego, co istnieje, terminy te są względne. Coś jest yin czy yang tylko wobec czegoś drugiego. Dlatego nawet coś, co jest bardzo yang może być yin wobec czegoś, co jest yang jeszcze bardziej. Na diagramie taijitu punkty - biały i czarny - umieszczone na obu polach symbolizują fakt, że nawet to, co bardzo yin tworzone jest częściowo przez yang i odwrotnie.

Bez udziału obu pierwiastków nie ma bowiem istnienia. Napięcie między yin i yang jest przyczyną przepływu między nimi energii życiowej, w uproszczeniu zwanej energią qi, od której istnienie zależy. Każdy byt jest bowiem, według tej teorii, nie trwałym, materialnym elementem, lecz podlegającym ciągłym zmianom strumieniem energii, przepływającym między niebem i ziemią.

Tak więc:

  • kobieta jest najczęściej yin, a mężczyzna yang - jednak lekarka jest yang wobec pacjenta, słuchającego jej poleceń;
  • córka yin, a matka yang - jednak córka, ucząca matkę jakiejś umiejętności, jest wobec niej yang;
  • przełożony yang, a pracownik yin - jednak inżynier, wysłuchujący rady doświadczonego majstra, przyjmuje rolę yin;
  • zima yin, a lato yang;
  • woda jest yin, a ogień yang; jednak choć zimna woda jest yin wobec ludzkiego ciała, lecz gorąca - może być wobec niego yang;
  • rozżażony piec hutniczy jest yang, lecz jest yin wobec planów, według których go zbudowano;
  • najbardziej aktywne działanie (yang) jest yin wobec myśli, którą realizuje i informacji, na której się opiera.

Nie oznacza to, że osoba yin nic nie zamierza. Może ona czekać na okazję, sprzyjający moment i wykorzystać je. Osoba yang sama stara się taką sytuację stworzyć lub działa bez względu na okoliczności. Sposób działania yin taoiści nazywają wuwei, czyli "nie-działanie". Większość udanych powstań udała się dlatego, że przywódcy byli wystarczająco yin by wyczekać na odpowiedni czas i w ten sposób wyrównać swe szanse z siłami regularnymi.

By sprawę bardziej skomplikować, coś, co jest bardzo yang przechodzi - czasem dość gwałtownie - w swoje przeciwieństwo i staje się yin. Starzec w końcu dziecinnieje, wymagając opieki jak dziecko. I odwrotnie - coś bardzo yin przechodzi w yang; bardzo uległy człowiek, pomiatany (czyli sprowadzany do roli jeszcze bardziej yin) wpada we wściekłość i rusza do walki. Ruch wymaga przemian, a skrajności prowadzą do przemian gwałtownych i burzliwych. Dlatego prawdopodobnie nigdy nie będziemy mogli zrezygnować z umiejętności walki.


Sztuki walki

W sztukach walki najczęstsza jest sytuacja, gdy walczą dwie osoby. Ktoś przejmuje inicjatywę i atakuje - wtedy jest yang. Druga osoba broni się, a więc jest yin. Obroną jest też kontratak. Ponieważ polega on na dostosowaniu się do sytuacji, którą stworzył atakujący i wykorzystaniu jej, kontratak również jest yin. Dobrze trafiony napastnik zatrzymuje się, nie mogąc przez chwilę działać lub zastanawiając się, co dalej. Jeśli broniący się wtedy zaatakuje, zaczyna być yang, narzucając rolę yin dotychczasowemu napastnikowi.

Gdy napastników jest kilku, nie mogą jednocześnie atakować, bo wchodziliby sobie w drogę. Wówczas jeden (zwykle najaktywniejszy) jest yang, narzucając innym sposób działania, reszta jest mniej lub bardziej yin. Najbardziej yin jest broniący się. Jednak stosunkowo łatwo może zrobić coś zaskakującego, co wprowadza zamieszanie w plany napastników. Wówczas muszą porozumieć się i tracą czas, w trakcie którego broniący się jest yang, mogąc kształtować dowolnie sytuację (nie poskutkuje to, oczywiście, w wypadku zespołu zgranego, wyćwiczonego w działaniu w różnych wariantach).

Sztuka polega więc na szybkim orientowaniu się, czy jest się yin, czy yang i jeszcze szybszym odpowiednim zachowaniu. Elastyczne przyjmowanie różnych ról wymaga równowagi. Ktoś, kto musi być raz yin, raz yang, nie może być bardzo yang, gdyż nie zdoła szybko przyjąć postawy yin, jeśli sytuacja będzie tego wymagała. Skuteczny człowiek nie jest ani yin, ani yang, co - dodatkowo - uniemożliwia przeciwnikowi przewidzenie jego zamiarów. Jak jednak osiągnąć taką równowagę?

Należy zwrócić uwagę, że dół i wnętrze ciała są yin, a góra i zewnętrze yang. Także umysł jest yang w stosunku do ciała yin. Jeśli różnica między nimi rośnie, dochodzi do ich rozdzielenia, co powoduje osłabienie i rozkład. Należy więc dążyć do tego, by rozluźniać i opróżniać yang, a napełniać yin (gdyż nie chodzi tu o napięcie, lecz skierowanie w tę stronę uwagi, a tym samym - wedle Chińczyków - energii).

Także w wypadku walki z drugim człowiekiem, przeciwnicy są wobec siebie raz yin, a raz yang. Zależy to od sytuacji między nimi. Rozpoczynając jakąś akcję jesteśmy yang, a nasz partner w treningu yin. Jednak w miarę zaangażowania w jakieś działanie dochodzimy do sytuacji, gdy możemy już tylko konsekwentnie kontynuować ruch; zmiana jego kierunku czy rodzaju nie jest już możliwa - a raczej nic pozytywnego nie przyniesie. Wtedy jesteśmy już coraz bardziej yin, aż wreszcie osiągamy maksymalny zasięg ruchu i możemy już tylko się zatrzymać, by poczekać na reakcję partnera lub by zmienić pozycję (zrobić krok). Gdy tracimy możność ruchu, tym samym zyskuje ją nasz partner, który staje się yang. Gdy będąc w pozycji yin upieramy się, by dalej kontynuować akcję, tracimy równowagę, zaś gdy w pozycji yang jesteśmy bierni, pozwalamy partnerowi na zmianę pozycji - tym samym on staje się znów yang, a my tak yin, jak nigdy dotąd. Wynika z tego, że równowaga zależy także od naszego stosunku z partnerem i od tego, czy potrafimy dostosować się do sytuacji; działanie niezgodnie z nią prowadzi do utraty równowagi.

Jak to wszystko wykonać? Niestety, wykład jest długi i skomplikowany (jeśli chodzi o teorię - w praktyce wszystko wygląda łatwiej, jednak dopiero wtedy, gdy się to osiągnie). Z tego względu dalszy ciąg ogłoszony będzie jako książka lub rozpowszechniany wśród członków Towarzystwa jako plik pdf.



copyright © Jaromir Śniegowski
Polskie Towarzystwo Rozwoju Chen Taiji Quan
Oficjalna strona Towarzystwa: www.chen.org.pl,  e-mail: chen@chen.org.pl
Treść: Jaromir ŚniegowskiWykonanie stronyTadeusz Jasienski